Irk Testi Sonuçları, Neolitik Kökler ve Neandertal Alelleri

Yazar: Nezih Seven

Uzun süredir yaptırmak istediğim otozomal DNA testini nihayet geçtiğimiz Ocak ayında yaptırma imkanı buldum ve yaklaşık 2,5 aylık bir bekleme sürecinin ardından sonuçlar açıklandı. Bu testi yaptırmayı düşünenler için doğru düzgün bir Türkçe kaynak bulamadığımdan yardımcı olmak adına kendi izlenimlerimi paylaşmaya karar verdim.

Test hakkında daha net bir fikre sahip olabilmeniz için yazıyı baştan sona okumanızı öneririm, ama hepsini okumak istemeyenler aşağıda sıralanmış alt başlıklardan yararlanabilirler:

Haplogrup Testinden Farkı

Yalnızca babadan geçen Y-kromozomunu ve anneden geçen mitokondriyal DNA’yı analiz edebilen haplogrup testlerinin aksine, otozomal DNA testinde 23 kromozom çiftiniz birden analiz edilir ve böylece tüm atalarınızdan nesiller boyunca aktarılmış olan genetik özelliklerin izi sürülür. Pek çok kişi haplogrup testini bir tür ırk testi zannetmektedir; oysa haplogrup testinde yalnızca tek bir atanın izi sürülebilir (babanızın babasının babasının… babası veya annenizin annesinin annesinin… annesi). Örneğin, nesillerdir Çinli atalara sahip olan bir kimse haplogrup testinde Kuzey Afrika’ya özgü bir Y-kromozoma sahip çıkabilir. Bunun nedeni bu kişinin ırksal olarak Kuzey Afrikalı olması değil, baba tarafından (babasının babasının babasının… babası) Kuzey Afrikalı bir ataya sahip olmasıdır. Kuzey Afrikalılık bu Çinli şahsın %1’i bile olsa Y-kromozomunu almış olduğu spesifik atası Kuzey Afrikalı olduğundan testte yalnızca Kuzey Afrika’ya dair bir işaret bulunacaktır.

Haplogrup testlerinin bir diğer özelliği de cinsiyete özel olmalarıdır. Bir erkek hem X hem de Y kromozomuna sahip olduğundan hem baba, hem de anne tarafından bu spesifik atalarını bulabilecekken, bir kadın yalnızca X kromozomuna sahip olduğundan sadece anne tarafının izini sürebilir. Otozomal DNA testininse bu türden sınırları yoktur.

Irk ve Etnisite

Bu kavramlar günlük kullanımda çok net olmasa da genel olarak etnisitenin daha çok kültürel bir kimliğe, ırkınsa genetik bir kategoriye tekabül ettiği söylenebilir. Buna rağmen, otozomal DNA testi yapan şirketler test sonuçlarını “etnisite oranları” başlığı altında açıklamaktadırlar. Bunun sebebi muhtemelen “ırk” sözcüğünün modern insanın hassas duygularını incitmesi ve günümüzde pek çokları tarafından insan ırklarının mevcudiyetinin körce reddedilmesidir. Eğer farklı insan topluluklarının farklı genetik özellikleri olmasaydı, insanlar bu genetik özelliklere göre kategorize edilemiyor olurlardı ve dolayısıyla tükürük örneğinize bakarak “etnik kökeninizi” açıklayamazlardı.

Otozomal DNA testi sonucu için ırk yerine etnisite sözcüğünün kullanılmasını yanlış buluyorum. Çünkü, örneğin, Ermeni gelenekleriyle büyümüş ve ana dili Ermenice olan bir kimse test sonucu Ermeniler ve İranî halklarla daha çok ilişkilendirilen Kafkasya yerine Araplar ve Mizrahi Yahudilerle daha çok ilişkilendirilen Orta Doğu kategorisine mensup çıkarsa, bu onun etnik bir Ermeni olduğu gerçeğini değiştirmeyecektir. Dolayısıyla yapılabilecek en makul şey ırk ve etnisite kavramlarını birbirinden ayrı tutmak olur.

Şirketler ve Coğrafi Kategoriler

Otozomal DNA testi yapan şirketlerin ırk sınıflandırmaları arasında ufak tefek farklılıklar olabiliyor. Bunun temel sebebi ellerindeki örneklerin bire bir aynı olmaması. Farklı coğrafi bölgelerden nesillerdir orada olduklarını tespit edebildikleri yerlilerin DNA örneklerini alıyorlar ve bu örnekler arasındaki benzerlik ve farklılıklara göre kategorileri belirliyorlar. Bazı şirketlerde bazı coğrafi bölgeler için yeterince DNA örneği yok ve bu nedenle diğer şirketlerde var olan bazı kategoriler bu şirketlerde bulunmuyor. Bundandır ki araştırmalarım sonucu aralarında kalmış olduğum 23andMe ve AncestryDNA seçeneklerinden ikincisinin benim için daha uygun olduğuna karar verdim. Çünkü kendimde en baskın çıkacak kategori olduğunu tahmin etmiş olduğum Kafkasya kategorisi 23andMe’de henüz yok ve DNA örneklerini buraya gönderen Kafkasyalılar Güney Avrupalı çıkıyorlar.

Aşağıda AncestryDNA şirketinin coğrafi kategorilerini görebilirsiniz:

Ethnicity-all-regions-map

Test Nasıl Yapılıyor?

Test için ödemeyi yaptıktan sonra (99$) adresinize içerisinde ufak bir deney tüpü, kullanma kılavuzu ve DNA’nızın bozulmaması için kullanacağınız mavi bir sıvının bulunduğu bir paket gönderiyorlar. Tüpü işaretlenmiş kısmına kadar tükürüğünüzle dolduruyorsunuz. Ardından mavi sıvıyı ekleyip iyice çalkalıyor, son olarak da kargoyla İrlanda’daki laboratuvara gönderiyorsunuz. Sonuçlara size verilen kodla AncestryDNA sitesinde oluşturduğunuz hesaptan ulaşıyorsunuz.

Etnik Kökenim

Sonuçlar üzerinden kendiniz hakkında fikir yürütebilmeniz için kendi kökenime dair bildiklerimi paylaşıyorum:

Babam Malatyalı bir Kürt. İzol aşiretinden oldukları için büyük ihtimalle 17. yüzyılda Urfa’dan Malatya’ya gelmiş olmalılar. Ataları arasında bildiği kadarıyla Kürt olmayan bir tek anneannesi varmış. Onun Türkmen olduğu söyleniyor.

Anne tarafım biraz daha karışık. Annemin babası Rizeli. Atalarım arasında Lazca veya Gürcüce konuşan birini bilmememize rağmen dedem fiziksel özellikleri itibariyle tipik bir Kartvel. Zamanında Rusya’nın güneyinden (muhtemelen Gürcistan) geldiklerini duymuştum. Hatta dedemin dedesi Rusya’da tutsak olan Müslümanları hapisten kaçıran “saygın” bir korsanmış 🙂

Anneannemin babası Boşnak. Kimliğinde (anneannemin değil, babasının) Prijepolje (Sırbistan) doğumlu olduğu yazıyor, ancak bazı akrabalarım Prilep’ten (Makedonya) geldiğinden emin konuşuyorlar; dolayısıyla hangisinin doğru olduğundan çok emin değilim, belki kayıtlarda bir hata yapılmıştır. Öyle veya böyle, Slav olduğunu biliyoruz. Anneannemin annesiyse küçük bir çocukken Erzurum’dan evlatlık alınarak İstanbul’a getirilmiş. Gerçek ailesi Türk, Zaza, Kürt veya Ermeni olabilir, bilmiyoruz.

AncestryDNA Sonuçları

Anlattığım hikayeden sonra karmakarışık bir sonuç bekliyor olabilirsiniz, ama sonuçlar pek de karışık değil:

18685736_120332000974150727_708963808_n

En yüksek oranın Kafkasya olacağını zaten tahmin ediyordum; çünkü hem İranî halklarda, hem de Kartvellerde Kafkasya genellikle baskın çıkıyor. Bununla birlikte, bu kadar da baskın çıkacağını düşünmemiştim. Tipik bir Kafkasya yerlisi ortalama olarak %83 Kafkasyalı oluyormuş, bu durumda ben de %71 oranımla neredeyse tipik bir Kafkasya yerlisiyim. Yunan/İtalyan çıkacağını da tahmin ediyordum (coğrafyamız nedeniyle), ama düşündüğümden biraz fazla çıktı (%10 civarı bekliyordum, sonuç neredeyse iki katı). Aslında Slavlık dolayısıyla Doğu Avrupa oranımın daha yüksek olacağını düşünmüştüm (yine %10 civarında bekliyordum, %1’den daha az çıktı), ama sonradan öğrendim ki Balkan Slavları genetik olarak Doğu Avrupa’dan çok Yunan/İtalyan özelliği taşıyabiliyorlarmış.

Bu arada Yunan ve İtalyanların aynı genetik yapıya sahip olmalarının sebebi muhtemelen vaktiyle İtalya’da kurulmuş olan Yunan kolonileri. Toplumların genetik yapısı işgallerden pek etkilenmiyor gibi görünüyor; genellikle işgal edenler genetik açıdan yerliler tarafından asimile edilmiş. Örneğin bende hiç Orta Asya kanı çıkmadı.

Orta Doğu oranına şaşırdım doğrusu. %20 civarında bir şey beklerken %8 çıktı. Sanırım Kürtler ve Araplar birbirleriyle karışmamaya kasıyorlar. Çünkü bu sonuçlar son 2000 yılı kapsıyor ve bunca yıldan sonra yalnızca %8 çıkmasının başka açıklaması olamaz diye düşünüyorum. Ya da belki Kafkasyalılar çok daha önceden Kuzey Mezopotamya’daki Semitik halkları ırksal açıdan asimile etmişlerdi.

Beni asıl şaşırtan sonuçlarsa %1 İrlanda ve %1’den daha az Avrupa Yahudisi (Aşkenaz) oldu. Yıllardır Kelt müziği çalan biri olarak (Irish whistle & Scottish smallpipes) İrlanda sonucunu görür görmez Kelt kültürüne duyduğum yakınlığın tesadüf olmadığı sonucuna vardım 🙂 (Bu arada yakında hem Keltik Folk Metal parçaları üzerinden giderek hem de geleneksel teknikleri göstererek whistle dersi vereceğim bir YouTube kanalı açmayı düşünüyorum, ilgilenenlere duyurulur. Vegan Şakirt Facebook sayfasını beğenerek takipte kalabilirsiniz. Türkiye’de sayıca doğru düzgün whistle çalan olmadığı için kanal İngilizce olacak.)

Peki bu kan nereden geliyor? Galatlardan olabileceğini düşünüyorum. Bir başka ihtimal Haçlı Seferleri. Kesin olarak bilinmesi şu an için imkansız.

Aşkenaz kanının nereden geldiğini de bilmiyorum. Dünya üzerinde üç büyük Yahudi grubu var: Mizrahiler, Sefaradlar ve Aşkenazlar. Mizrahiler Orta Doğu’daki Yahudiler ve genetik olarak onları Arap komşularından ayıran kendilerine has bir karakterleri yok. Sefaradlar İber Yarımadası’ndaki Yahudiler ve onların da kendilerine has bir genetik yapıları yok. Ama Doğu Avrupalı Aşkenazlar yüzyıllarca Yahudi olmayan Avrupalılarla karışmadan yaşadıkları için kendilerine has bir yapıları oluşmuş, bu nedenle otozomal DNA testiyle tespit edilebiliyorlar. Bu kanın da Boşnak tarafımdan geliyor olması bana muhtemel görünüyor, sonuçta Doğu Avrupa.

Yukarıdaki tabloda göstermeye değmeyecek kadar küçük buldukları iki sonuç daha var (bu sonuçları tek tek tüm bölgeleri kontrol edince görebiliyorsunuz): ikisi de %0.5’ten düşük olmak üzere İskandinavya ve Kuzey Afrika. Bunların ikisi de beni şaşırtmadı. Çünkü Varyagların Karadeniz’e, hatta İran’a kadar gittiklerini biliyoruz. Kuzey Afrika’ysa zaten coğrafi olarak yakın.

DNA.Land Sonuçları

Otozomal DNA testinizin sonuçlarını aldıktan sonra DNA verilerinizi analiz yapan başka sitelere de yükleyebiliyorsunuz. Ben farklı şirketlerin analizleri arasında ne kadar büyük bir fark olacağını merak ettiğimden DNA.Land‘e de yükledim. Kategoriler için kullandıkları isimler farklı, ama sonuçlar bakımından ciddi bir fark olduğu söylenemez:

18716505_120332000987637692_796224961_n

Bu tablonun biraz altında her bir kategori için açıklama yapılmış. “Orta Hint-Avrupalı” (Central Indoeuropean) şeklinde adlandırılmış olan kategori aslında AncestryDNA sonuçlarındaki Kafkasya’ya denk geliyor. Çerkesleri, Çeçenleri, Osetler de dahil olmak üzere İranîleri, Kartvelleri, Türkiye Türklerini (Orta Asya’daki Türkî halkların genetik olarak Türkiye Türklerinin büyük çoğunluğuyla bir alakaları yok) vs. kapsadığı yazılmış. Kuzeybatı Avrupa kategorisi Norveç’ten, İskoçya’dan, İzlanda’dan ve Orkney Adaları’ndan alınan örneklerle oluşturulmuş. Diğerleri zaten üç aşağı beş yukarı belli. DNA.Land’in Orta Asya kategorisiyse spesifik olarak Türkî halkları nitelemiyor; Hint-İranlılar, Kalaşlar vs. de bu kategoride (hepsi için farklı alt-kategori oluşturulmuş, ama bendeki %1.4 belirsiz).

MyHeritage Sonuçları

MyHeritage sonuçları izlemesi çok keyifli olan bir videoyla açıklıyor. Yüzdesi verilen her bölgede o yöreye ait müzikler çalıyor. Benim sonuçlarımı buraya tıklayarak izleyebilirsiniz.

MyHeritage’deki “Batı Asya” kategorisi AncestryDNA’deki Kafkasya’ya tekabül ediyor. Orta Doğu yine ayrı. İlginç bir şekilde burada bende hiç Orta Doğu kanı çıkmadı ve İrlanda kanım %2.5 arttı. Yine de çok ciddi bir fark yok.

AncientOrigins Sonuçları: Neolitik Kökler

AncientOrigins, FamilyTreeDNA adlı şirketin bir uygulaması. Avrupa’da yapılan çeşitli arkeolojik kazılar sonucu ortaya çıkan neolitik yerleşkelerden elde edilen DNA örnekleriyle sizin DNA’nız kıyaslanıyor. Şimdilik yalnızca Avrupalılar için kaydadeğer neolitik DNA örnekleri var. Bu test muhtemelen gelecekte diğer toplumlar için de mümkün olacak.

Neolitik Avrupa toplumları üçe ayrılmış: Avcı-toplayıcılar, Çiftçiler ve Metal Çağı İşgalcileri. Bu toplulukların genetik yapıları için hangi neolitik yerleşkelerden örnekler alındığı da listelenmiş. Buğday sembolü Çiftçileri, ok-yay sembolü Avcı-toplayıcıları, örs-çekiç sembolüyse Metal Çağı İşgalcilerini simgeliyor:

18685361_120332001012911062_1849434921_n

Benim sonuçlarım şöyle:

18718180_120332001015505356_2109729586_n

Neandertal Alelleri

Aslında bu en merak ettiğim şeylerden biriydi. Safkan Sahra Altı Afrikalıları hariç tüm insanlar belli ölçülerde Neandertal kanı taşıyorlar. Tam olarak Neandertal yüzdesi veren bir program var mı bilmiyorum, ama yalnızca Neandertallere özgü olan aleller üzerinden bir karşılaştırma yapan Interpretome adlı uygulamayı buldum. Program Stanford Üniversitesi tarafından hazırlanmış. Neandertallere özgü 84 alelden kaçının sizde bulunduğuna bakılıyor. Ortalama bir Avrupalı’da 7-10 arası bulunuyormuş. Bende 9 çıktı.

Sonuç

Test sonuçları genel olarak pek şaşırtıcı değildi, ama eğer benim gibi çocukluğundan beri etnolojiye merak salmış ve kökleriyle ilgilenmiş birisiyseniz testi yaptırmanızı öneririm. Ne olduğunuzu tahmin etmek ve bilmek arasında hissiyat açısından büyük bir fark var.

-Nezih Seven

VEGAN ŞAKİRT FACEBOOK SAYFASI İÇİN TIKLAYIN!


Yazının başındaki Haradrim görselinin kaynağı: http://merlkir.deviantart.com/art/Archaic-Cavalry-116214899

Reklamlar

Irk Testi Sonuçları, Neolitik Kökler ve Neandertal Alelleri” üzerine bir yorum

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s